Heltinna Marikken

No er eg lei av regnet. Eg er lei av tunge skyer og skodda som sig nedetter fjella. Det er ikkje slik juni skal vere. Juni skal vere som Junibakken i Marikken. Der er det alltid sol, og Marikken og Lisabeth spring barbeinte i graset.

Mange jenter trekkjer fram Pippi som sin favoritt frå Astrid Lindgren si verd. Pippi kan nok vere eit bra førebilete på mange vis for små jenter. Ho er sjølvstendig og greier seg sjølv. Men det var aldri ho eg fall for som lita jente. Det var Marikken. - Æsj, Marikken var berre pen og pynteleg, vil nok ein del svare. Men der er eg totalt usamd.

Marikken er tøff. Ho har bein i nasen og syner stor sans for rettferd. Den vesle jenta står alltid opp for dei som treng henne. Anten det er veslesystera som har hamna i trøbbel, så storesystera må ta nevane til hjelp. Eller det er den gode kameraten Abbe.

I filmane om Marikken og systera kjem kontrastane mellom rike og fattige tydeleg fram. Medan Abbe bur i lag med foreldra sine i ei sliten lita stove med gamle filler på golva, bur Marikken i eit stort fint hus og manglar ikkje noko materielt. Dei har både piano og tenestejente. Faren til Marikken er redaktør, medan faren til Abbe drikk.

Mora til Marikken liker ikkje at dottera er så mykje borte hjå Abbe, men faren svarer at jenta berre har godt av å sjå korleis andre har det.

Ei scene som har gjort sterkt inntrykk på meg er då Abbe lagar i stand jul til seg og foreldra. Han veit at om ikkje han gjer det, vert det ikkje noka jul. Han har kjøpt ei fin lampe i presang til mora og faren, men dei har ikkje noko til han. Då kjem Marikken innom og ynskjer familien Nilsson god jul. Ho har med julegåve til Abbe, og augo til Abbe lyser opp. Det vert den einaste gåva som Abbe får den jula, og kanskje første julegåva han får i det heile.

Det er mange rørande augneblink i filmane og bøkene om Marikken. Ei anna flott scene er då redaktørfamilien tek med seg tenestejenta Alva på ball. Alva kjenner seg ikkje heime mellom sosietetsfruene og -herrane. Ho møter stygge blikk og frekke kommentarar om at ho ikkje har noko der å gjere. Ingen vil danse med henne. Men då vert Marikken så sint at ho grin, og hentar inn den kjekke feiaren. Han byr Alva opp til dans, og ho får endeleg svinga seg i dansen. Ei handling som opprører fiffen, men Alva og feiaren strålar.

Der Pippi kan vise mot for at ho har musklar og ei kiste med gull, står Marikken opp for ideala sine. Ho grin om andre har det vondt, og gjer sitt beste for å hjelpe. Den jenta har bein i nasen og seier i frå til kven det skal vere. Anten det er høg eller låg. Og styrke og mot for det ein trur på, tel meir for meg enn musklar og ei kiste med gull.

(Vikebladet Vestposten 27. juni 2006)

Eit lite mirakel

Det har skjedd eit lite mirakel.

No har eg arbeidd i Vikebladet Vestposten i litt over eit år. Eg har fått oppleve mykje, alt frå kommunestyremøte til Brandalsdagar. Eit av dei fyrste oppdraga mine då eg byrja i ny jobb var å vere med nokre fuglehundar på Fløfjella. Eg innrømmer det gjerne, det var ikkje min idé. Eigenleg er eg redd hundar. Og noko utprega turmenneske har eg vel aldri vore. Men eg tenkte at dette måtte eg vel klare. Sjølv om oppdraget innebar å stille utafor gamle Flø skule klokka åtte ein sundagsmorgon.

Eg kom meg opp og køyrde utover til vakre Flø. Men då eg kom fram fekk eg høyre at turen vart ein time forseinka. Ok, eg sette meg ned og venta. Gjennom fjernsyn og vekeblad har eg høyrt om folk som har vorte kurerte for fobiane sine ved å oppsøkje det dei har vore redde for. Eg tenkte at denne dagen med framande hundar måtte hjelpe på hunderedselen min. Dessutan hadde eg godt av å kome meg ut i frisk luft.

Omsider kom me oss opp på fjellet. Fuglehundane var unge hundar som skulle lærast opp til å verte gode fuglehundar. Ein og ein fekk dei prøve seg, medan resten danna ein baktropp. Eg låg ikkje i baktroppen. Medan målet for hunden var å finne fugl, var målet mitt å fange den magiske augneblinken med kameraet mitt. Difor halsa eg med som best eg kunne. Timane gjekk, utan at nokon hund fann fugl. Etter kvart vart det på tide å kome seg ned frå fjellet, så eg ikkje skulle kome for seint til ein konsert eg skulle dekkje same kvelden. Nedkomen frå fjellet kunne eg oppsummere at det hadde vore ein fin tur, til trass for at eg ikkje hadde støvlar og vart våt på beina.

Men då eg kom heim for å vrengje av meg dei våte kleda og kle meg om til kyrkjekonsert, oppdaga eg det fatale. Vakttelefonen var vekke. Vakttelefonen er ein mobiltelefon me i redaksjonen byter på å passe på. Han skal gjere oss tilgjengelege om det skjer noko me som journalistar bør rykkje ut på. Denne helga var det eg som skulle passe han, og no hadde eg altso greidd å miste han. Eg leita gjennom alle lommene mine og fotoveska mange gonger. Men telefonen var som sokken i jorda. Eg hadde gått rundt omkring i Fløfjella heile dagen. Å reise opp dit for å leite etter mobilen ville vore verre enn å leite etter den kjende nåla i høystakken. Eg var ikkje mykje høg i hatten då eg tok mot til meg og ringde sjefen for å fortelje kva som hadde skjedd. Det ende med at Vikebladet Vestposten måtte kjøpe inn ein ny mobil og skrive opp eit nytt nummer til vakttelefonen på framsida av avisa.

Men her ein dag skjedde det altso eit lite mirakel. I sommar var det ein mann som fann vakttelefonen. Mobilen har no kome til rette og han fungerer, etter eit heilt år i vått gras på fjellet. No står det berre att å hugse pinkoden.

(Vikebladet Vestposten 24. 8. 2006)

Dameblad

Denne sommaren har det gått ein debatt i Dagbladet om dameblad. Smak på ordet. Dameblad. Det er ikkje mange redaktørar som vil kalle bladet sitt for eit dameblad. Dameblada har ikkje høg status som litteratur. Redaktørane kallar gjerne blada sine for motemagasin eller livsstilsmagasin. Dameblada vert jamleg kritiserte for å vere overfladiske. Like vel les ein stor del av kvinner desse blada. I sommar gjekk Siv Mjaaland ut og oppmoda kvinner til å brenne dameblada. Hardast gjekk kritikken utover bladet Elle. Mjaaland sa bladet framstiller kvinner som overfladiske vesen som er mest opptekne av utsjånad og shopping. Den unge kvinna etterlyste kvinnepolitiske tema i blada, som til dømes den store lønsskilnaden mellom kvinner og menn. Og foreslo at dameblada kan bytte ut dei syltynne modellane med nokon som ser levande ut.

Signy Fardal, som er redaktør i Elle, svarte at det er kvinneundertrykkande å definere lesarar av moteblad som eindimensjonale, tanketomme og overflatiske. At kritikken var retta mot blada og ikkje lesarane, ser ut til å ha gått henne hus forbi. Ho forsvarte seg vidare med at Elle tek opp andre tema enn mote, mellom anna er dei opptekne av kvinner og karriere.

Det er vel få kvinner som med handa på hjartet kan seie at dei ikkje bryr seg om korleis dei ser ut. Difor er gjerne venleikstips populært lesestoff mellom kvinner. Men me kvinner er gjerne interesserte i meir enn å ta oss godt ut. Det veit redaksjonane i damablada, difor er det ikkje så rart at dei òg tek opp andre emne enn mote. Likevel er det haustens mote som for tida dominerer bladhyllene.

Eg kan innrømme at eg sjølv ikkje er nokon ivrig lesar av Elle, men eg har lese andre dameblad. I fjor avslutta eg ein masteroppgåve om Kvinner og klær. Det som slår meg når eg les dameblad er at det vert stilt høge krav til moderne kvinner. Du skal lukkast på alle område på same tid. Du skal sjølvsagt vere vakker å ha den rette frisyren, sminken og kleda, men det er ikkje nok. Dagens kvinner skal ha ein vakker heim, lage god mat, ha ein omfangsrik vennekrins, finne deg sjølv, ha vakre og harmoniske born og ein spanande jobb.

Elleredaktøren skriv til Mjaaland at feministane på 70-talet kasta bh-en sin på bålet, sminkepungen i søpla og trente sjølvforsvar. Dei gjekk i demonstrasjonstog, brente pornoblad og kravde høglytt å liggje øvst. - I dag kjøper vi dyrt undertøy som løfter og strammer på de riktige stedene, vi holder oss oppdatert på det siste innen sminke, vi shopper og trener i helse-studio for å trimme rumper og lår. Og samtidig er vi opptatt av å gjøre karriere i arbeidslivet, markere oss i samfunnsdebatten, vi vil være gode mødre, spennenede partnere og trofaste veninner, skriv Fardal.

Dette er jammen store krav å leve opp til. Korleis kvinner skal nå over og vere på topp på alle desse områda er for meg ei gåte. Døgnet har framleis berre 24 timar. Det tek tid å sjå ut som modellane i blada. Denne tida gjer at ein får mindre tid til andre ting. Kva kvinner prioriterer å bruke tida si på er opp til dei sjølve, men eg synest kanskje det er synd om demonstrasjonstog vert erstatta av ein korsett.
(Vikebladet Vestposten 15. august 2006)